Benlik Meselesi: Ego sum qui sum
admin January 6th, 2010
1. Benlik Meselesi:
1.1.“ego sum qui sum”( I am that I am): “Ben, Ben’im.”
“Bismillah ir- Rahman ir-Rahim.
Ve lillâhi’l-maşrıku ve’l-mağribu
Fe’eynemâ tuvellû fe-semme vechullâh”
Şark da Garb da Allah’ındır. Ve hangi yöne dönüp baksan orada,
derhal Allah’ın yüzü ile karşılaşırsın” (el-Bakara 2/115).
Ben, benim” diyerek, söze bu “Benlik” kavramı ile başlıyoruz; çünkü, Benliğimiz etrafındaki dünyayı idrâk ederken, yalnızca dış dünyadan alınan bir takım ihsas ve intibaları terkip ve tasavvur etmekle iktifa etmez. Bilakis, her benlik kendi dışındaki kâinâta dahi kendi rûhunu yansıtmak ister. Hattâ denebilir ki, etrafımızdaki dünyadan aldığımız ihsas ve intibâları bile, kendi rûhî ihtiyaçlarımızın yönlendirdiği bir idrâk seçiciliği vasıtasıyla ve bir süzgeçten geçirerek alıyor ve kendi rûhumuzun kalıbı içinde yoğurarak yeniden tasavvur ediyoruz. “Algının seçiciliği” tabiri bilinen bir şey. Demek istiyorum ki, dünya tasavvurumuz, bir ölçüde de olsa, keyfî bir tasavvurdur: bir “kurgu”dur. Benliğimizin işbu “dış dünya kurgusu” hakkında konuşmak isteyince, buna dair bir farsça rübâî ile ilgili, çok uzun zamandan beri unuttuğum bir hâtıra birdenbire yâdıma düştü: sözlerime, benliğimizin dış dünyaya nasıl seçici bir dikkat ile baktığını gösteren bu hâtıra ile başlayacağım.
Her yer karlarla kaplıydı… ‘ağızdan çıkan nefesin sakalda, bıyıkta buz tuttuğu’ günlerden biriydi…Hani derler ya, Evliyâ Çelebi Erzurum’un kışını tarif etmiş: “bir kedi damdan dama atlarken soğuktan donmuş ve buzu çözülünceye kadar havada asılı kalmış!” İşte öyle bir günde, Gömlekçi Hatem Usta’nın dükkanında oturmuş, sohbet ediyordum. “Evliya’nın bu ‘kış tarifi’ne ne dersin Usta?” diye sorduğumu hayâl ediyorum… Derdi ki, meselâ: “Sanki Evliya Çelebi yalan mı yazmış: olur a, bir kış günü bir kedi damdan dama atlarken yaralanabilir. Hava böyle olursa, donup, ölür; cesedi çatıda kalır: fakat karlar biraz erirse, kedinin leşi, çatıdan aşağı kaymaya başlar ve şöyle düşecek gibi olur. Amma, hava tekrar soğursa, kedi çatının ucunda donar, kalır. Kışın çatılardan sarkan uzun buz saçakları olur ya hani, işte bu donmuş kedi, o buzlardan birine yapışmış ve buz saçağının ucunda çatıdan aşağı sarkmış olabilir. Yani ki, hava ısınıp buzu çözülene kadar, kedi öylece, havada asılı kalır: Her sözün bir yakışanı var.” Demek ki,“kedinin soğuktan donup havada asılı kalması” gibi bir söze bile, mantıklı bir açıklama yakıştırılabilir. Hatem Usta, kendi deyişiyle, gençliğinde, o eski zamanlara mahsus, gezgin dervişleri, “Hekâtçı Hâfızlar”ı dinlemiş bir âdemdi. Öyle bir “mîr-i kelâm” idi…Ve işte öyle bir kış gününde, sanki eski zamanlardan gelen bir heyûlâ gibi, sakalı bıyığı buz tutmuş cezbeli bir Molla, bir ruzgâr uğultusu ile birlikte, dükkan kapısından içeri süzülüverdi. Usta bizi tanıştırır tanıştırmaz, Molla’nın içindeki Derviş uyandı; birdenbire aşk ü şevk ile cezbeye geldi ve “Size Hasan Harakaani Hazretinden bir rubâi!” (1) diye gürledi; görelim ne söyledi:
“esrâr-ı ezel râ ne tü dânî vü ne men
v’in harf-i muammâ ne tü hânî vü ne men
hest ez pes-i perde güftügûy-î men ü tü
çün perde berüfted ne tü mânî vü ne men”
“esrâr-ı ezelden ne sen âgâh ne de ben
bir harf-i muammâ ne sen âşinâ ne de ben
bir perde var andâ ne konuşsak sen ü ben
çün perde iner anda ne “sen” var ne de “ben”.
- GNOSIS / MA'RİFET , PHILOSOPHY / Felsefe
- Comments Off
